occitan

Per avvicinare i lettori alla lingua d’oc nelle sue varianti si propongono i seguenti campioni in originale, rispettivamente di Robert Lafont (provenzale), Jean Boudou (linguadociano), Bernard Manciet (guascone), Jean Ganiayre (limosino), Jean-Claude Forêt (vivarese-alpino), nizzardo (Jean-Luc Sauvaigo).


ROBERT LAFONT

DÈI

Sus lo plan de terrassa a la cisterna

ont dau soleu la tira sempiterna

mena lo jorn a cima e a cabús

ombra detràs ombra davant la gacha

fai a l’espaci un conte de temps clus

e de sason primaiga a sason facha

saumòdia leis articles de la pacha

que liga l’astre a la ronda de l’an

per que lei mes faguèsson jamai pausa

a pas de temps de se tenir la man

e se de nuech espandit sus la lausa

la vista tota e mai la vida enclausa

au relòtge fidèu de l’estelam

se sent ponhut dau mau de la memòria

s’assuausa l’èime au tranquillàs envam

que vira de la vòuta transitòria

breçant l’eternitat dintre l’istòria.

Se lo prendriá d’aqueu biais per un dieu

astruc que se tintorla la languina

d’estre dau cèu lo rodaire romieu

mai au jonhent de mar e de marina

quand monta l’arc de l’ora cremesina

a còntralutz l’estatura d’aram

se quilha mai per velhar la jornada

de la ciutat que s’esbrofa a son clam.

Aquò’s de coneissença rapsodiada

qu’aperailà la gacha abandonada

au cèl ai vents sus son amirador

dei malordits desbarcats nos apara

d’un clam redon d’asuelhs desvelhador.

(La gacha a la cisterna, 2011, incipit)



JEAN BOUDOU

LA TALVÈRA

Es sus la talvèra qu’es la libertat,

La mòrt que t’espèra garda la vertat.

Cal segre l’orièra, lo cròs del valat,

Grana la misèria quand florís lo blat...

Es sus la talvèra qu’es la libertat...

Per passar l’encisa te revires pas:

D’autan o de bisa pren lo vent sul nas,

Una pèira lisa, l’avenc es al ras

Ont la sèrp anisa se fondrà lo glaç.

Per passar l’encisa te revires pas.

Estelas sens luna ne veirem la fin:

Ne perdrem pas una, cercam lo camin.

Lo cel tot s’engruna del ser al matin,

La bèstia feruna pudís lo canin...

Estelas sens luna ne veirem la fin.

Fraire contra fraire tiram lo cotèl:

Enfant de ta maire que val la tia pèl?

La mia val pas gaire: un espet de fèl.

Quin aucèl becaire nos picarà l’uèlh?

Fraire contra fraire tiram lo cotèl.

Es sus la talvèra qu’es la libertat.

D’orièira en orièira porta la vertat.

La vida t’espèra de cròs en valat:

Bolís la misèria quant grana lo blat.

Es sus la talvèra qu’es la libertat...

(Sus la mar de las galèras, 1975)



BERNARD MANCIET
SONET

Rentrar solet dens nòstra tèrra amara

òme deviéner au prètz de l’amarum

amarament aimar ‘ren ni degun

pr’amor que tot es ombra e ta lutz clara

Anem tant vau sautar au hons adara

s’embriagar de vuit tostemps a jun

de vuit d’escur de desput e totun

mèi gloriós quan son còr d’òme ‘s sarra

Tu sonque tu Barruèc pòts har mèi grana

ma ràbia adulta e mèi grana ma lana

a nueit de vent e de pluja e de mar

tant s’enfenís au cèu aqueth fiascò

ton pagament lo sancèr mau de còr

tant poja lo malastre de t’aimar

(Sonets, 1996)



JEAN GANIAYRE

LO VIATGE AQUITAN

Botèrem un moment per comprener. La sala semblava nauta, e lo resson metallic de nòstres pas se perdiá dins de las vòutas que retrudissián; ben pro sonanta a nòstra fantasiá. Lo rai de la lampa seguiá los murs nuds sens trobar ren: pas d’estatgieras, de tiretas, d’armaris o qué sabe-io.

Tot d’un còp, lo Miguel disset: ‘Aquí’. La lampa nos mostret las passarelas de fèr, e dejós, daus rebats sornes d’aiga durmenta. Nos doblèrem, coma los que, los diumencs, escupissen dins l’aiga de las ribièras, o seguen de l’uelh lo boschalh de quauque peschaire. Mas nautres, nòstres uelhs eran pas pro beus, ni mai tròp duberts per l’orror que bonhava jos nòstres pès: un monde de nejats nos laissava entreveire sos uelhs meitat barrats, sas gòrjas escharnidas, sos membres palles, sos piaus que bolegaven lentament... La lampa dau Miguel anava e veniá, incredula: una autra passarela, una autra cuba, d’autres nejats... una autra passarela, una autra cuba, d’autres nejats... Lo liquide de mòrt semblava una gana onte paguna crespa d’aiga, paguna berla auriá ‘gut lo coratge de frotjar. La sola chaulhadura era, de plaça en plaça, una moscha mòrta qu’esperariá longtemps lagòrja redonda d’un peisson o lo còp d’ala clinat d’una irondela. Jamai aiga fuguet mai immobila, jamai miralh donet melhor rebat de nòstras charas.

Nos fauguet ben ‘rachar de quela contemplacion mausana. Tu, onte èras? E io que pensava te trobar bien tranquillament renjat emb una etiqueta au gròs artelh, coma ai ‘gut legit que quò se fasiá. Seguèrem las passarelas, desfaciant los cadabres. Veire res mai: quo es tu o quo es pas tu.

Faguèrem lo torn sens te trobar. Maugrat que fuguessas daus darriers arribats, fasiàs pas partida de la surfàcia; aviàs desjà cloncat dins lo fin fons d’una de quelas cisternas sufocantas.

Lo Miguel montret dau babinhon doas latas acotadas contra lo mur. N’i aviá una que se ‘chabava per un cròc. Prenguèrem chascun la nòstra e comencèrem.

Sabe pas bien si te rendes compte de çò qu’eras en tren de nos far far. Veios-quí aurá ‘trapats a pigonhar dins quelas fossas comunas en forma d’elevatge de truchas.

E los mòrts desrenjats se viraven de costat emb daus lents movements d’espatlas, mai doç enquera que los daus durmeire qu’òm secod e que se vòu pas esvelhar. Puei dispareissián per laissar la plaça a d’autres. D’autras charas, que demest elas cerchàvem la toá, coma a l’arribada d’un tren. E per nòstras interrogacions mudas, quauques regards voides, daus gestes que semblaven d’ignorància, e los passants tornaven colar dins lo prigond de lur gorg.

Quo es dau fons de la tresesma cuba que t’avem vut montar. Avián degut te voidar lo ventre, perque era vengut tot plat. Finalament, vòles que te dija? Quo era pas tu lo mai òrre.

(Lo viatge aquitan, 2000)



JEAN-CLAUDE FORÊT

PETIT BESTIARI

Pimpinhòla vòla vòla

soleu chaufa que nos fiòla

combavacha e cancabiòla

un flat d’èr nos reviscòla.

Vòla bèstia dau bon Diu

diens le bleu de questo estiu.

Vernat bròta, troita tròta

un peschaire que grabòta

la troita a vegut sa bòta

rintra rintra diens sa pòta.

Troita tròta diens le gorg

le gorg neir mesme en plen jorn.

La chanilha que ranchilha

diens son sac se recrenilha

quand fumilha s’ensomilha

descanilha quand sorilha.

De chanilha en parpalhon

chanja en ala l’arpilhon.

Qui que plora? La nuochola.

A perdut luneta e grola

en coisent diens sa granda ola

una murga una mandola.

La nuochola diens la nuet

lai-mont plora sus le pueg.

La mostiala s’escotiala

diens le prat coma una anguiala

tot se quesa, un augèl quiala

brilha amont l’èl d’una estiala.

La mostiala bon matin

a minjat le chardonin.

Musa musa la lermusa

vei sa lenga que s’agusa

ton vieu mur Ròchapertusa

sos sas àrpias s’usa s’usa.

La lermusa minja e beu

l’aur fondut dau grand soleu.

(Un grand essaim de mots, 2013)



JEAN-LUC SAUVAIGO

... UN BÈU JORN PÈR MORIR

Au mieu país...

es a dire en lo país dont manco serii poscut nàisser

au país qu’avii cèrto manco causit, mas que fau mieu encuèi (per qué cada torn actor e aluchaire)

es a dire dont ai facha mieua una part bòna dei privilègis d’aqueu país

au país dont l’enfança m’a enrestat lo temps d’òme

dont senti de mai la resistença còntra toi lu servatges

en aqueu país que va mai luenh que la perilhoa tèrra-pàtria, mai luenh que li abituds dei òmes d’aqueu país

au mieu país sensa frontièras

cada jorn si desvian li formas quieti de la libertat, perqué ja, la tranquilitat es estada desviada da l’Inquisitor e dai sieu bulos.

La sieu raça maledicha, indigna tanben, raspanhoa senon mai, totun, mai dangeiroa, perqué acaba lo simple oxígeno d’en cadun, l’último degot d’aiga...

Siám toi amenaçats!

Au mieu país, aquelu que, exilhats, desportats

es a dire

denegats

an decís de si tornar aquistar lo país (que non va sensa la lenga), mas tanben e sobretot, de donar mai au sieu terraire li formas quieti de la libertat.

Aquela lucha si sòna

resistença

Aquela lucha si sòna

lucha dei classas

Aquela lucha es parièra dapertot

L’enemic es parier

Es la Hora de los Hornos!!

(Un bèu jorn pèr morir, 1974)