franco-provenzale

Ënt l’an courènt doou Znhour nostrou Gezù Crist, mila sessëntevintun, a la couarta indisioun a li douzë dì doou méis ëd gëzembër fait a Leun é ënt la Camera souperiour ëd la queu doou Znhour Tommaso Carrotio a la prezensi doou Znhour Marc’Aurelio Triuero Doutour ën lege ëd Siriai, ëd l’Iloustrë Znhour Camillo Valleriano Lelia ëd Vërsei, ëd l’Iloustrë Znhour Alessandro Balbiano ëd Queri, doou Znhour Floreano Polleoni Judes ënt’ estou moumënt a Leun é ënt ël Valadë, testimoun eisì astant riquiest é soutouscrit a la stezura.

A onhidun è i ëst manifest, coushent doou fat que S. A. S. (Soua Aoutëssi Serenissima) për litrë patentë da Quiëlla firmaië é infra tenouriazaië, ou i eu delegà lou Tant Iloustrë Znhour Ulisse Galleano, Senatour, për lou riscat ëd li count ëd lë publiquë aministrasioun ëd lë tèrë, post doou prezent Mërquezà ëd Leun, a to l’aoutorità ënt ‘oou cazo ëd quërqui dizounestà é malversasioun ëd poué prouchedri penalmënt, é fà ëd co d’inquiestë për la souspeta countravensioun d’ourdin, countrat ilechit é d’aoutri cap coumë ou sount espres ënt ësta Delegasioun, a to l’aoutorità ëd coumpounri tranzasioun, trouà acord just, é coume ën maneri più largi ou sount countenù ënt ël dzëri mensiounaië litre patentë, é lou soun tenour ou vint d’ëd segouit é ou i ëst tal: Carlo Emanuel për Grasia ëd Diou, Duca ëd Savoia, Prinsi ëd Piemount.

Se bin për ourdin përticoular ëd li vinteut Outoubër doou milassesseunt, lou dizieut é li vintetrai Gené doou milassëssënteneuou, g’èn deputà quërqui nostri Ministr é ufisial për oubligà lh’aministratoù ëd lë chozë publiquë é coumun aou riscat dli count é dli countrat ilechit, é a la restitousioun dli rimanent, a to aoutorità a prouchedri criminalmënt countra si cou fusount coulpevoul d’avè fait, ënt li soun manegi, frode é dolo, meritevoul ëd ‘na paina ëd questig. Toutavia li Delegati, daou moumënt que l’afà ou s’eu agrava é nounoustant la diligensi druvaia, ou sount ëncoù nhint riusì a fà é perfesiounà tou’ seun que nouzaoutri lh’ën chamà. Për ‘sta razoun, a to l’insistensi ëd lou Molto Iloustre Znhour Cavalher dlou Nostrou Ourdin, Don Sigismondo d’Este, marqueis ëd Leun, për achelerà la couresioun dë ‘sti count è srit nechesari que nou nouz’ acountentësià ëd juntà a li delegà doou gë nouminà Marquezato, n’aoutrou për ocupase mënc ëd li post cou sount gë soutpost a la soua jurizdisioun. Tou’ sousì ou nou zmìet razounevoul, g’èn acounsentì a la soua riquiesta ën maneri da poué prouchedri più ën presa pousibil a la risistemasioun dli count é a la riscritura ëd li countrat ilechit.

Ën virtù dla nostra cherta shensi è a to l’aoutorità asoluta é a to lou parere doou Counsei, g’èn delegà ënsembiou a li prum delegà ëd co lou Manhific Counsié é Seanatour nostrou ourdinari Ulisse Galeano cou i eu lou nostrou mëndà për trësferise ënt li post doou Mërquezà për oubligà lh’aministratoù ëd lë chozë publiquë é coumunë daoou mila sessënt ën avënti, për la sistemasioun dli soun count é più ëd tou’ për l’ezecusioun ëd tou’ sën cou preveddount sti ourdin é z’istrusioun dounaië a part, ou t’istà ourdinà é impost a li gë mensiounà delagà ëd co d’oubligà tuiti lh’ouzourpatoù ëd li bin coumun a rëndri, ripristinali, é prouchedri coutra ‘sti ocupatoù o ouzourpatoù a to diquiarasioun é impouzisioun ëd peinë cou sount stabilië countra ëd leu da legë d’ourdin coumun é stabilië travers nostri decret, coume da la countravensioun ëd lë dispouziosioun publicaië fin a li dì d’ëncui, dounënt a nouzaoutri é a lou gë nouminà Delegà, l’aoutorità ëd poué pourtà a coumpimënt ël chozë indicaië é sëlle coulegaië a sittë, a meno que ès tratët nhint ëd fat cou i ont come peina ‘na peina ëd sënc o courpoural. È ventët dounà count ëd tou’ sën qu’è vint fait é ëd prouchedri ën sëlle caouzë coumë la razoun é la justisia ou mousrtrount sénsa lou counseui d’aoutri Delegà ëd sitta revizioun ëd li count o d’aoutrou Mëgistrà, parei ël sentensë é ërz’ourdinënsë ëd li singoul Delegà ou i ont ‘na prounta ezecousioun parei m’ou fusount proununsiaië da lou nostrou Sënà, për seun ou s’ peuvount nhint appellà né fa ricours se nhint ëdvant a nouzaoutri. Ëmpedì aou Sënà é a la nostra Camera ëd li Count d’ënterferì anquë se onhidun ou stimët cara la nostra grasia.

Ën più demandèn a lou Coundelegà ëd fà pagà aou gë nouminà Znhour Mërqueis, nostrou neuvoù, toutë ël peinë pecouniarië, cou spetount a nouzaoutri é que dounèn a quieul; sensa ricoumpensi për lou travai fait, ma ou i ëst tunù a ërpourtà ël couietënsë ëd li criminal o d’aoutri a li Tezourié nostrou, daou moumënt que nou voulèn que ël souë richevutë o sëllë ëd li soun agent ou s’ peuvount drouvà coumë rimedi për sistemà è risoulevà la sitouasioun, për li coundanà e li debitoù parei que mai più dopou li Tezorié ou peuvount tourmentà a to peinë ërbitrarië è, a to peina ëd noulità, ëd sën cou i ëst countrari a sittë peinë pecouniarië, que Nouzaoutri g’en deliberà estri lou pagamënt ëd dui fiourin për doucatoni é dopou lou pagamënt è fait seguit la copia aoutenticaia për la riparasioun ëdvant aou Tezorié o l’ezatoù, coumë g’en stabilì ën Turin lou vintesinc Stembër milasëssëntevintun, Carlo Emanouel, Vista Argentero, Vista Coardo, registrà da Arnaldo Gioberti Pernet.

É për soua virtoù lou Molto Iloustrë Znhour Camillo Allegra é lou soun segretari ou vinhount trësferì da la Sità ëd Turin ënt ëstou post për chirca ën meis, për ezegouì la revizioun ëd lë scriturë publiquë, ëd li libër public é part ëd li soun count; ou i ont ëd co da estri prount për dounà l’ëncamin aou prouches criminal sia për sitte sia për lë geu dzëri elencaië caouzë, cant ël Coumunità ëd lë Terë dla Val doou Tes è Stura ënt ‘oou Mërquezà ëd Leun, për rimedià a dan più grant é d’ëndoua verousimilmënt ou srount segouì (sarebbero seguiti), can qu’ ès fusët nhint prochedù a sitti prouvendimënt, achertamënt é prochedurë criminal ou i ont a to sens doou douvé ëd lou soun ufisi ëd li nouminà Sindic, Procouratoù é agent ou i ont estint lou dan grasië aou pagamënt ëd la peina pecouniaria a Soua Aoutëssi Real opura a l’Iloustrisim é Echelentisim Znhour Sigismondo fìi ëd l’Iloustrissim é Echellentissim Znhour Filippo D’Este, Mërqueis ëd Leun é ëd feliche memoria, a lou soun servisi për gratuita counchessioun da part ëd Sua Aoutëssi é travers la Delegasioun, ël prezoupostë coundanë a ségouit ëd lë scroupoulouzë envestigasioun, é li prouchedimënt cou peuvount vinì dopou ou s’ devount counvertì ën milasëssëntetrai doucatoni, é suplicant d’achetà lou pagamënt é travers sousì fane la remisioun é l’aboulisioun generala, generelisima ëd toutë ël peinë é multë que për li moutìou dzëri elencà é dit da la Delegasioun, ou pouëriont estri razoun për ën ricoueurs sia general sia ën përticoular da part ëd lë Coumunità ëd lë Valadë geu indicaië, li soun agent è toutë ël singoulë persounë, a përtì daou dì d’ëncui travers lou pagamënt dla souma ëd lë geu nouminaië caouzë cou sount inibìë da li Proucouratoù fiscal sia general di Soua Aoutëssi sia përticoulà ëd Soua Echelensi Iloustrisima, é que l’intentaia coresioun dli count è t’istaia faita chivilmënt për seun qu’è rigouardët lh’om, ël Coumunità é ël Terë ëd lë Valadë doou Tes é Stura, é onhi ëntërvent fiscal ou t’istà gavà a minour dispedi doou Znhour Judes ourdinari ëd sittë Valadë grasië a l’intervent ëd li deputà é deputandi ëd sitte Coumunità é Valadë, për tale efet è ventët fali la remisioun ëd le scriture ritiraië aprè Vostra Znhourìa Znhour Delegà, é grasië a l’achetasioun doou Znhour Delegà aleura gavalë da lë speiza, salvo lou beneplachit ëd Soua Aoutëssi Serenisima, daou moumënt que da quiël è dipëndët lou soun icaric é la soua aoutorità. Poi për ezegouì lou tout soua Znhouria Iloustrissima é lou Delegà trësferì ënt l’iloustrë sità ëd Turin, ou i ont riferì a Soua Aoutëssi li souches é soua Aoutëssi, për litra, ou i eu tinù ën boun count é aprouvà.

Oltrë tou’ sën qu’è t’istà dzëri analizà, è ventët cousiderà l’antefat que l’Iloustrissim é Echelentisim Znhour Mërqueis, grasië a li soun counservatoù ëd li redit é proucouratoù fiscal, ou i ëst investì ëd toutë ërz’aivë courentë ën sittë Valadë é Mërquezà, é quë ël Coumunità é li singoul abitant, ou peuvount nhit druvalë né godnën sensa lou soun beneplachit é spechifica soua counchesioun; ën più për sitta razoun tui’ li mulin, l’atività o li coungenh coustruì é ezistent ënt ëstë Valadë, gestì sia da singoulë persounë sia dal Coumunità ou spetount ëd dirit aou Mërqueis é ou i ont efet fiscal é ou treuvount ezecusioun ënt lë Znhour Jouan Toumas Sorle, couservatoù ëd si redditi, ezegouì, su la gran part ëd lë terë é li post doou mërquezà, litrë travers sëllë couali touiti li pousidënt ëd moulin, atività é d’aoutri coungenh ou deuvont dounà prëva ëd lou soun titoul é razoun a peina ëd perdri li mulin, l’atività é coungenh coumë è i ëst ëndicà ën lë litrë doou des Nouembër apeina pasà, firmaië da Coperi é a sëllë è ventët fà riferimënt.

Ën più é oltrë al litrë, da part ëd Soua Echelensi é grasië a lou ministeri ëd li soun Agent, verbalmënt ès prëtënt que ël singoulë persounë é ël geu nouminaië Coumunità ou pouont nhint servìse dërz’aivë, curà bialerë sia për l’irigasioun ëd li prà sia për li servisi é l’utilis ëd li mulin, fuzinë, fournel, parateuri, pistë, pous é aoutri ingenh sensa la soua spechifica cunchesioun, coumë geu counsiderà.

Ma ël Coumunità é ël Valadë ëndicaië, atravers l’opera ëd li soun agent sia a soun noum sia a noum ëd li singoul abitant, a to la dovuva reverensi, ou s’ sont oupounùë é ou i ont chamà ëd ridiscutri ël razoun, alegant spechificatamënt d’estri ën pachific é titoulà pouses da ten imemore ëd pouè coustruì é gestì onhidun a soun benestà: couindi lh’om dë ‘stë Valadë, për sën cou rigouardët li mulin, fuzinë, fournel, pistë, pous é aoutri ingenh foueurn, seguerië é toutë ërz’autrë atività sia për lou soun utilizi sia për l’irigasioun ëd li prà, é për toui’ lh’aoutri utilizi ëd curà, gestì ël bialerë é drouvà toutë ërz’aivë cou courount, për sittë Valadë é lou Mërquezà ëd Leun ou peuvount drouvalë é gestilë liberamënt sensa chamà lou beneplachit ëd Soua Echellensi né ëd nhun Znhour prechedent é sensa lou pagamënt ëd nhun afit anoual. Parimënt ou peuvount liberamënt é sensa chamà ‘na licensi é sensa nhun beneplachit alà a casa d’onhi tipou ëd bestia é pëscà ënt tui’ li fium é riën a soun piazì coumë ès peut capise dëlz’opouzisioun ricevuë daou segretari Copperi lou ........... ëd Nouembër apeina pasà. Travers litrë patentë councheduë da lë Znhour ëd glourioza memoria Znhour Count Amedeo ëd Savoia ën data ëd li vintedui ëd Nouembër milatërsëntsincantun cou moustrount a Soua Echelensi coume geu anticamënt li Procouratoù fiscal ou i avont fait istënsi coutra singoulë persounë cou i avont coustruvì, sensa lichensi, istesë coustrusioun. Ma nounoustant cou sount istà coundanà al peinë legalë geu indicaië, sittë ou i erount sensa foundamënt, daou moumënt que ën cherto Pietro Costa ëd Pisinai Feu, ou t’istà definitivamënt prousholt da la sentensi doou Znhour Judes ëd la Val ëd Suza é ëd lë Terë doou Canaveis, a li set ëd Mai doou milacatsëntecaranta, sentensi richevua da Sigigliano Pessinis di Moncaranello, segretari ëd se judes, é da l’estrat ëd l’ouriginal, fait da M. Dominico Castagnero, ou i ëst manifest que quiël ou vint definitivamënt prousholt da l’acuza d’avè coustruì ën mulin ënt l’aivë dlë Stura. Për sta razoun Soua Echelensi ou i avet dounà asicurasioun quë lh’abitant ou fusunt nhint dësturbà é tourbà ënt li leu dirit da li soun oufisial, é que, aou countrari, ou s’ëmpenhivët a tinili sout countrol a to ël douvuë inibisioun. Però, nonoustant ël prezentaië razoun Soua Echelensi ou s’eu nhint countentaia é pachificaia, aou countrari: për ourdin ëd Soua Echelensi ou sount istaië publicaie ëd prouibisioun a que nhun fourestè ou pouisët chëtà o vendri finha a trai bot é finha a que li noutabil doou post ou fusount nhint servì é fait prouvistë për lou soun aprouvijounamënt. Aleura ël Coumunità geu nouminaië, prejudicaië ënt la libertà é lou mëntenimënt ëd sel mërcà, ou s’ sont oupounuë verbalmënt é, a to dispizì, ou sount an tren d’ëncaminà ‘na dispendiouza é pericoulouza ruza avé Soua Echelensi o li soun agent o ufisial, preferënt la più lesta vì amiquevoul a la vì doou judisi, për pouè vivri é servì couietamënt Soua Echelensi amà è riverì, sittë Coumunità é ël përsounë cou aministrount ël Valadë doou Tes, Stura é Germanhën ou i ont dichidù ëd prezentà ën memourial a to diversi prinsìpi për suplicàlou ëd fali ëd counchesioun é ëd diquiarasioun endoua, sensa prejudisi dël razoun ou s’ trëvount frënquigë, privilegi é statut bazà zli ëntic dirit é bounë ouzënsi fin’oura ouservàië. Aleura Soua Echelensi ën risposta a la bouna voulountà ëd lë geu nouminaië Coumunità ëd lë Valadë é ën përticoular për countetà ël persounë cou sount soun soudditi, parei ‘me ënt ël rispostë dounaië a li singoul raprezentant é grasië a lou finansiamënt ëd duimilatërsëntenouanteset doucatoni, que soumà a li geu counsiderà milasessëntetrai ou font catmila efetìou a lou just valour courent que, ensëmbiou al souë rispostë, debitamënt firmaië a Leun ënt la data ëd li des doou meis courent é countro firmaië da Luzzi, ën raprezentënsi dël Coumunità é ëd li raprezentant ëd si post për delega ëd li geu nouminà Sindic, Proucouratoù cou i avont achetà; é, daou moumënt que entrambë ël partë ou i ont lou deziderì, për mëntinìnë la memoria, ou s’ trasfoueurmët tou’ sën qu’è t’istà patuì ën foueurma ëd public strumënt o tranzasioun juraia a to simil efet.

Ecco couindi cou vint coustituì da lou medezinm é persounalmënt Prefet Iloustrisim é Echelentisim Znhour Don Sigismondo D’Este, Quëvalié ëd l’Ourdin, Capo ëd la Noubiltà presso la geu nouminàia Soua Aoutëssi Mërqueis que spountaneamënt për soua inisiativa për sé medezim é li soun eredi é souchesoùr é nhint mëc për sé ma ëd co a noum ëd li soun frari asent lh’Echelentisim Znhouri Carlo Filiberto é Don Filiberto d’Este é për leu quiël ou proumët cou counsiderount ratificà, bin achet, valid é immoutabil lou countenù ëd lou prezënt strumënt. È que ou lou font ratificà tui’ li vì cou li vint chamà, fazënt juramënt për sé medezim é për li soun eredi é souchesoùr, butënt a guërënsia li soun bin, al claouzolë dzeuri scritë d’una part lou Nobil Antonio fìi doou fou Lorenzo Antonietto Sindic ëd Couaseul é Proucouratoù ëd sitta Coumunità, avënt për la soua procura ‘në strumënt public rougà da lou Nobil M. Gio. Francesco Berta é M. Francesco Barutelli noudar a Couaseul a li 5 doou meis courent; Antoni doou fou Gio. Barra Sindic é Proucuratoù ëd la Coumunità ëd Mounasté, avënt për la soua procura ‘në strumënt public rougà da M. Giacomo Caveglia, noudar a Mounasté a li sinc doou meis courent; M. Biagio doou fou M. Biagio Teppato Sindic ëd Pisinai, Proucouratoù ëd la Coumunità ëd Pisinai é Mizinì, avënt për la soua procura ‘në strumënt public rougà da M. Bernardo Tosati noudar a Mizinì; Bernardo doou fou Giorgio d’Alla Sindic é Proucuratoù dla Coumuità ëd Germanhën, avënt për la soua procura ‘në strumënt public rougà da M. Gio. Battista Verneto a li sinc doou meis courent; M. Gioannino Castagnero é Gio. Battista doou fou Gio. Borellino Sindic é agent dla Coumunità d’Alla é Balmë, avënt për la leu procura ‘në strumënt public rougà da M. Gio. Battista Genoa, noudar a Alla a li sinc doou meis courent; Giouanni doou fou Giacomo Franconato Sindic ëd Grouscaval é Proucuratoù ëd Fouërn é a noum ëd la Coumunità ëd Fouërn é Bourg, avënt për la soua procura ‘në strumënt rougà da M. Lorenzo Berardo noudar a Grouscaval; M. Gio. Antonio Gagliardo doou fou Bartolomeo, Proucuratoù é a noum ëd la Coumunità ëd Chalambert, avënt për soua procura ‘në strumënt public rougà da M. Pietro Michiardi, a li sinc doou meis courent; M. Petro doou fou Giacomo Castagnero é Stefano doou fou Antonio Roffi, Sindic é Proucuratoù ëd lë Coumunità ëd Serë avënt për la leu procura ‘në strumënt public rougà da M. Pietro Antonio Genoa, noudar a Ala a li sinc doou meis courent; Gio doou fou Gio. Pietro Martina Sindic ëd la Coumunità ëd Quëntoira, Proucuratoù é a noum ëd sitta, avënt për la soua procura ‘në strumënt public rougà da M. Gio. Giacomo Granieri noudar a Quëntoira a li sinc doou meis courent; é Gio. doou fou Antonio Uliveto Sindic ëd la Paroquia ëd Travë a noum ëd sitta:que a noum é coumë Sindic é Proucuratoù ëd lë terë nouminaië ou sount tunùë a fa valé é fà durà perpetouamënt ël dzëri scritë counvensioun, coumpouzisioun, acord é tranzasioun.

È più ëd tout quë è deuout avè bouna pas tra, coume è ventët qu’è sèt tra vèr pëdrounZnhour, é soudditi fedel.

Ën più l’Iloustrisim é Echelentisim Znhour Mërqueis ou i ëst tinù a proumëtri, për se é për li soun eredi é souchesour, é a lour noum a proumëtri ën forsi ëd countrat é tranzasioun jurai al geu nouminaië Coumunità é om souoi soudditi ënt ël persounë ëd li leu Sindic é Procouratoù é Agent eisì prezent, é al geu nouminà cariquë achetaië, sensa prejudisi vers ël razoun pourtaië dal Coumunità é coume è i ëst pertinent é a leu spetant é que a to ‘sto countrat ès’ fait nhun dan, aou countrari ou dounët o ou deout dounà ampliamënt, counfermasioun é mënteniment é la posibilità ëd reagì countra eventoual moulestië ëd lë leu razoun, lou pouses, l’ouservënsi é l’efetività ëd li quëpitoul dzëri enounchà, counchesioun é rispostë, é ëd nhint countravenili mai për nhuna razoun o a to fat concludënt, për se é për li soun eredi é souchesoù ne për aoutri diretamënt o indiretamënt.

Li prinsipi é ël rispostë ou i ont lou tenour segouent é ou diount parei:

Iloustrisim é Echelentisim Znhour, daou moumënt que la Coumunità é lh’om ëd Leun ou i ont nhin voulù é savù unise për la realizasioun ëd la rizolusioun é për l’acordi fait avé Vostra Echelensi é countinouant ël Coumunità ëd lë Valadë, atravers li leu Sindic é agent secoundou la rizolusioun ëd li trënta ëd nouembër apeina pasà outenù për ël terë ëd Couasël, Mounasté, Pisinai, Mizinì, Serë, Quëntoira, Chalambert, Grouscaval, Ala, Balmë, Germanhën é Travë da lou Molto Iloustrë Delegà é lou Senatoù Galeani ou rinovount la geu faita estinsioun doou reato é toueurna ou lh’ofrount ël partë a leu spëtant nhint mëc ëd li dui mila doucatoni për lou riscat ëd li count, a to l’estinsioun outenua, can que da li trai mila ducatoni për l’ouservënsi ëd l’indoulto, ultimamënt outenù da Soua Aoutëssi Serenissima, é ërz’aoutrë frënquigë quë riunië secoundou lou solit coumpartimënt, é për li dui mila doucatoni, coumpreiza però la Coumunità ëd Germanhën a to milasessënt doucatoni a to trai efetìou é lou soun valour për ërz’aoutri trai mila. Doucatoni duimilatersëntenouanteset simil, que soumà ou font catmila doucatoni è ou suplicount umilmënt Vostra Echelensi d’acourdali për gradimënt, su la leu prounta voulountà é ën counsiderasioun ëd sëlla è doou dezideri ëd fali ‘na choza grëdìa ënt l’acourdali ël chozë é li prinsipi cou segount.

Un: daou moumënt que l’unioun é la coumunioun ëd lë Terë é li post ëd la Val, ënsembiou a si ëd Leun é lou vinì eisì (Leun) per avè rëzoun (për alà ën tribunal), parei m’è t’istà dimoustrà a Soua Echelensi ou i eu caouzà é è caouzët a lë Coumunità é a lh’om ëd lë Valadë gro ëd dan é scoumoudità. Aleura ès chamët dë zmembrali, separali é ezounerali da la jourizdisioun doou judes ourdinari ëd se post, é deputà ëd Castelën cou tinhount ëd tribunal: un për la Val doou Tes, Germanhën é Travë é l’aoutrou për la Val dë Stura, cou aministrount la justisia për leu medezim é për li Louogotent, da leu nouminà; ënt ‘oou piì pouses dl’ufisi ou sount tunù a proumëtri l’ouservënsi ëd frënquigë é bounë ouzënsë é ëd nhint ecchedri ënt l’ezerchisi ëd li soun dirit, ënt ël taië (tasse) o tarifë councourdaië avé Vostra Echelensi për sti post. Ou prestount ëd co juramënt que finì lou soun ufisi, cou peut nhint superà li dui an, ou peuvount nhint estri counfermà o toueurna nouminà a meno ëd fa pasà n’interval ëd ten ëd dui an.

Soua Echelensi ou lou counchedët é ou nouminet ëd Castelën é lougotent. Dui: que lou Castelën, o li Castelën, da nouminà, ou peuvount nhint vinì da li post cou sount soutoupost a la soua jourizdisioun, ma que a gouidà l’ufisi për ël terë ëd la Val dë Stura ou peut estri ‘na persouna ëd la val doou Tes, Germanhën é Travë, é për countra si cou aministrount la justisia ënt la Val doou Tes ou peuvount estri ëd la Val dë Stura o d’aoutrë part ëd lë Stato ëd Soua Aoutëssi, ma nhint ëd Leun o un cou istët eiquì. Soua Echelensi ou lou counchedët.

Trai: que li Castelën ou peuvount nhint gravà a to dë impostë li redditi ëd soua Echelensi é lou soun Quëstel ëd Leun. Ou peuvount nhënca estri Segretari ëd la Coumunità. Ou i ëst lechit a ‘ste Coumunità ëd butà taië é impostë é countà su l’ezasioun é l’impoizision é fà onhi aoutra fournitura për lou public interes, sensa l’intervënt ëd li Castelën, coume sempër è i ëst istà é parei m’ lou solit, nouminà ezatoù sensa butà la nomina a l’incant se ou vait bin a lou Sindic é a la poupoulasioun.

Për sën cou rigouardët lh’ ufisial ëd lë Valadë ou i ont da servì Soua Echelensi, secoundou l’acord për seun cou rigouardët lh’asegnamënt ou sount da preferì si ëd lë Valadë a li Castelën, lasënt però libera dispouzisioun a li supplicant.

Ën përticoular ël dispouzisioun faitë dal Coumunità, tinënt count que Soua Echelensi ou i eu dichidù que a lë nominë general ou intervinhount li Casteln, permetënt l’elesioun ëd lhë Ezatoù general é perticoular, sensa que ël cariquë ou vinhount butaië a l’incant é que tout ou vint fait sensa nhun abus.

Cat: que lou Fiscal o li fiscal, nouminà da Vostra Echelensi ënt ‘oou ten për ‘ste Terë, ou sount nhint é ou peuvount nhint estri ëd Leun o persounë cou istount eiquì. È que lou Fiscal ou s’ocupët ëd toutë ël Valadë, ou restët ën carica për dui an, parei ‘me lou Castelën, é que Soua Echelensi è i ëst tinua a nouminanën mëc un.

Soua Echelensi ou acordët que mëc un ou peut bëstà, é ënt ‘oou cazo ëd countrouversië li supplicant ou peuvount alà daou Judes o daou Castelën o d’aoutri ufisial parei ‘më lou solit.

Sinc: que lh’om dë stë douë valadë ou peuvount nhint, sia për lou chivil sia për lou penal, estri pourtà via për lou prum grado ëd judisi da la jourizdisioun é daou judisi ëd li Castelën é për lou scound ëdavant a lou Vicheouditoù, que Soua Echelensi ou nouminërët ënt una ëd lë Terë ëd Couasël o Mounasté andoua ou s’ fareù lou tribunal për istruì li prouches é fà tou’ sën qu’ è t’istà fait fin oura daou Viceouditoù ëd Leun. Soua Echelensi ou lou counchedët.

Ses: que la Coumunità é lh’om ëd Leun ou peuvount nhint oubligà lou pedajou a lh’aoutri om é chozë cou vinount pourtaië, o ou pasount o ou intrount da ‘stë Valadë sia për soun negosi sia për lou pasajou ëd negousiant fouresté parei coume ël chozë cou vinhount pourtaië o ou intrount aou Mërcà, teritori é counfin ëd Leun. Ënt l’istesa maneri ou peuvon nhint ëmpounri nhun util poulitic o d’aoutra impouzisioun cou peut ën quërquë maneri limità é ën toutë ël maneri, diretamënt o indiretamënt, alterant la counsoueta libertà ëd coumersi é ënt ‘esta libertà aou soun difeis é tinù. Ën cazo countrari couëlsiasi atività è i ëst counsideraia sensa validità é noulla.

Soua Echelensi ou lou counchedët é è ourdinët d’ouservà l’abitouala libertà. Set: daou moumënt que për lh’om ëd la Val dë Stura cou veulount alà për souë rëzoun a Turin o aoutri post dla basa, për aruvà a Leun è pasà d’eisì ou i ont grosë scoumoudità për lou gir qu’è ventët fà, Vostra Echelensi è counchedët la facoultà ëd fà ‘na vì ëndoua sia persounë é bestië ou peuvount aruvà aou Pount doou Roc, sensa pasà për Leun pagant li dasi que ou sount da pagà. Ou propounount ëd paga li dan caouzà ënt për trëvërsà li teren é li pousedimënt ëndoua nechesariamënt è ventët pasà. Lou tout grasië a lou judisi d’espert nouminà da

Vostra Echelensi. È poi daou moumënt que ëd co la vì qu’è ventënt fà për alà da Mounasté a Serë è i ëst penouza é talmënt maladoueurna qu’ès peut nhint alà sensa pericoul për ël persounë é ël bestië Vostra Echelensi ès denhët ëd counchedri la facoultà ëd rëngila é fala più adoueurna pagant ëd co a li singoul li dan parei ‘me dzeuri.

Pariment ès counchedët.

Eut: li delincouent, parei ‘me lh’arestà për debit chivil ou peuvount nhint estri pourtà né ëmpërzounà fora da li post é da la jourizdisioun geu piìa ën counsiderasioun ëd l’una é l’aoutra Val, ma ou sount da tinì ënt ël quë é li post a se scopo prountà da lë Coumunità.

Ël Coumunità ou i ont da coustruì ‘na quë sicura për tinì li quërcherà é pagant a souë speizë ël fiscalità coulegaië. Soua Echelensi è l’acordët. Neuou: que Soua Echelensi è srit bin countënt ëd fa lou chensimënt ëd lë souë renditë ënt estë Valadë separatamënt da sëllë faitë për li pousedimënt ëd Leun. É prouibì ëd fà stou chensimënt a li Castelën coustituì ënt esti post, coume ëd co a toutë ël persounë ëd Leun o cou istount a Leun. Li supplicant prezentant ën vantajou rajounevoul é più util ëd sel que Soua Echelensi è got oura, è s’acordët que scadù lou termine ëd lou chensitoù qu’è i eu oura, a la soua mort, ou s’ chensount a part li redditi que Soua Echelensi è i eu ënt ël Valadë separatamënt da si cou i eu ënt li pousedimënt ëd Leun é soun teritori.

Des: que li Sindic d’onhi Coumunità é tera ëd la Val é li negousiant ou peuvount trouase ënt ‘oou post que ou preferesount për prouvedri a li servisi ëd S. A. S. E. é atività publique ëndoua ou servesount impouzisioun, sensa lou Judes o Castelën o a to lou leu intervent mentrë ou asist lou segretari general dë stë Valadë é counchedri sën que spetët a Soua Aoutëssi é a ël terë ëd la Valada a to ërz’imounità nechesarië, é counfermënt l’ëntic stil é bouna ouservënsi druvaia për la feira ëd li eut dë Stembër për dui dì, faita é da fà a Queuntoira. Ou s’ radounount ënt la maneri chamaia, avé ëd co li Castelën o li soun Louogotent cou asistount alternativamënt avé lou segretari general ëd sëllë avënt për sën cou li spetët Soua Echelensi chamà ëd fala a Serë. Counfermënt la feira për dui dì a Quëntoira ën counfourmità a l’ëntica uzënsi. Ounzë: quë lou riscat ëd li count ou s’ fait për via chivil é la rimanensi è i ëst da abouonà al povrë Coumunità për sën que scoundou li Count è rizoultët estri la rimanënsi é debitoù, gavà toutë zë speizë andoua ou peuvount estri istàië a to ël nechesarië inibisioun é ou s’acountët Vostra Echelensi për la minour speiza përqué onhi Coumunità è peut fa li soun count a to ëntervënt për oura é meuc për ‘sti count, doou Znhour Judes é ëd li dui espert da nouminà un për onhi post é ënt ‘oou cazo ëd grosa dificoultà lë Znhour Judes ou mëndët ël partë a la dechizioun doou Molto Iloustrë Znhour De legà geu nouminà é quiël për li count previst ënt la soua delegasioun sensa prejudisi vers lou pregres.

Soua Echelensi ou li counchedët é ou rimetët a li suplicant onhi peina é coundana pecouniaria qu’è li spetët, nhint mëc për lou riscat dei count suplicà é dipendent, ma ëd co për souë razoun é ou preguët lou Znhour Delegà ëd ritirase é n’aoutrou ou subentrët për li count ëd li supplicant, é grasië a lou soun intervent ou s’ peut prouchedri chivilmënt a ‘sti count a to la più basi speiza pousibil.

Douzë: daou moumënt que ël Terë ëd la Val ëd Leun për ëntiquë frënquigë é ël counferimënt fait vers Soua Aoutëssi sia Soua Echelensi é ën pachific pouses da ten imemourabil fin a ëncui ëd fà edifichi, mulin, fournel, fuzinë é d’aoutri ingenh a to aivë, curà bialerë për banhì li prà, alà a casa, pëscà é sfrutà tui’ li fium é rieun cou coueurount për ‘stë Valadë, a soun piazì ën counfourmità a ërz’ëntiquë ouzënsi ouservaië, belë se toui’ li bin é ël coustrusioun ou i ont da pagà ël tasë, taië demanial o afit , ma Vostra Echelensi è i ëst tinua a ourdinà cou sount nhint tourmëntà, ma mëntunù ënt li soun ëntic pouses.

Ès counchedët, vietant tasativamënt onhi moulestia da part doou counservatoù ëd li redditi é ëd onhi aoutrou quiouncouë è srit, rimedi nhint mëc për lou pasà ma ëd co për l’avinì. Belë se Soua Aoutëssi ou s’ tint për se ‘na rizerva ëndoua li supplicant, o d’aoutri, ou peuvount nhint pësca sensa lichensi ëd Soua Echelensi é për ‘sta razoun è fait nhint part ëd ‘sta counchesioun, a to inibisioun ëd lë peinë prechedentement previstë é d’aoutrë countenuë. La rizerva ocupët lou teritori da Sënt Steou fin aou pount doou Roc.

Trëzë: daou moumënt quë ël Coumunità ou i ont geu vëndù part ëd li bin ëd counfraternitë é aoutri ou sount da vendri è, ën counfourmità ou s’ prezentount d’acouirent enteresà, ou s’ vendount, ou veut Soua Echelensi ënt ‘oou cazo cou fusount chet ën quërquë peinë, fëli grasia é prourougali lou termën për vendri ‘sti bin. Soua Echelensi ou l’acordët é për l’avinì ou s’ouservount lh’ourdin ëd Soua Aoutëssi aplicant ël peinë lai counsideraië dounënt ën meis për l’ezecusioun mëc për sitti.

Catorzë: ënt ‘oou cazo quë countra quërcun ou fusount couminaië peinë ën countoumacha për countravensioun ëd quëlsiasi ourdin o quëlsiasi aoutra razoun rigouardant la countravensioun d’ourdin, at juridic, decret é ën toutë ël manerë cou peuvount estri ëncoulpà për toutë ël caouzë, stant l’indoult general é l’aoutrou përticoular për lh’om doou geu nouminà Mërquezà outenù da S. A. S. E. cou acordët a fali grasia é ourdinà cou vinhount oservà tal indoult a to l’abolisioun ëd toutë ël peinë fin aou dì d’ëncui, ëmpëdënt ën tal maneri tourmënt sia për la Coumunità sia për li privà. È que ënt esta counchesioun é aboulisioun è ventët anouverà la persouna doou Segretari general ëd Leun é d’aoutri për lou judisi.

Soua Echelensi ou lou counchedët butënt da part sëllë sensa foundamënt, fin tan que sittë ou superount nhint ënt ël Valadë li duzënt scoudi ëd mouneië.

Ënt ëstou cazo ou s’ counsiderount nhint councheduë a li supplicant, escludënd ëd co si ëd Leun é lh’abitant.

Quinzë: Vostra Echelensi é li Znhour ëd toutë ël minerë d’aram, Vostra Echelensi è i ëst tunua a ourdinà que ou s’ peuvount nhint coustruì nhunë fabriquë d’aram ënt ël prouprietà ëd li privà é registrà ënt ëstë Valadë, ma ënt ën post sëlvajou, dezert é coumun, de si no lh’abitant ou sount oubligà a lasì ël souë quë é li bin për lou dan cou patesoun për lou fum, l’oudoù, la fiairi é l’aiva qu’è fait murì toutë ël pieuntë é ërz’ erbë coume è i eu quëpità a Serë për la fabrica ëd la Vignazza; é ourdinà a li Znhour Castelën, Fiscal é a si que li spetët ëd fà ël debitë istënsë, d’ouservà tou’ sën, sout a peina demandaia aou judisi ëd Vostra Echelensi.

Ès Counchedët ëd co ëd vietà a li padroun ëd lë fabriquë, quë ën più a sën cou t’istà chamà, ou peuvount nhint custruì ël fabriquë ouget dla discusioun a peina ëd douzënt scoudi d’or, demandant a lh’Ufisial deputà ëd fanë ël nechesarië instënsë.

Sëzë: que Vostra Echelensi ou acounsentët a ourdinà é prouibì que për l’avinì ël geu nouminaië terë ëd lë Valadë ou s’ peuvount nhint dividri é nhënca separase l’unë da ërz’aoutrë sout a gravë peinë, ma que toutë unitamënt ou prouchendount ënt la soua Coumunion ouservaia fin aou dì d’ëncui, fait salvo lou teritori é li counfin ëd Leun. Soua Echelensi ou lou counchedët, për sën cou i ëst ën soun poter.

Diziset: que li fabricant ëd teilë ou peuvount nhint fabricà né fà nhuna teila qu’è i ëst nhint ëd neuou loungëssë é quinzë “razi” la pesa bin faita é counfesionaia, prouibënt ël teilë o la gestioun ëd fabriquë sout a peinë determinaië da Vostra Echelensi delegant lou Fiscal ëd vigilà për l’ouservënsi dë ‘sto é d’aoutri prisìpi.

Ou lou conchet prouibënt a li fabricant ëd teilë, sout a peina ëd des scoudi d’or për tui’ li vì que sittë teilë ou vinhount fabricaië o prouvedri për l’avinì dounënt mëndà a li nouminà Ufisial ëd fà ouservà tou’sousì.

Dizieuout: daou moumënt quë tra ël retribusioun sia ëd li Judes, sia ëd li Fiscali, é ëd Vostra Echelensi ëndicaia a to ën tarifari acourdà daou fou Pari ëd Vostra Echelensi, ëd feliche memoria, ès fait riferimënt a lirë Doucali për lou pagamënt é valouta que për Vostra Echelensir l’avinì è peut caouzà quërquë dificoultà a lh’om soun soudditi ëd lë Valadë é Castelën é Joudichi é Fiscal é messi. Vostra Echelensi ou acounsentët a diquiarà lou valour ëd ‘stë lirë estri ën cat fiorini, un për onhi mouneia qu’è countribueit aou ten ëd li pagamënt da fà për sta razoun é ès deuveut nhint pagà ‘na souma più grosa da pagà o da chamà.

Soua Echelensi ou lou counchedët mëc për li Judes Fiscal é a lh’ufisial cou font part doou Sistema dla justisia é nhnit ënt aoutrë maneri.

Dizineuou: que ou i ëst d’acordi d’aprouvà, counfermà é oumoulougà tuiti li privilegi, counchesioun, frënquigë, statut, decret, instrument, tranzasioun sia publiquë sia privaië outenuë sia da Leu Aoutëssë sia da Soua Echelensi é li Znhour Antechesour, ratificant li Quëpitoul dzëri é que tuiti ou vinhount invioulabilmënt ouservà é que ou restount ën forsi ëd privilegi é countrat jurà.

Soua Echelensi ou counchet tuiti ënsembiou li prinsipi descrit ënt ‘oou prezent memourial ënt l’istesa foueurma cou treuvount për sën cou li spetët, basta que li supplicant ou pagount prountamënt milasessëntetrai ducatoni efetiou o lou soun valour për l’aboulisioun ëd la revisioun ëd li count, countravensioun d’ourdin é d’aoutri prinsipi countenù ënt la delegasioun. É duimilatersëntnouanteset ducatoni për cruvì sën qu’è restët ëd l’ëntì pagamënt ëd li catmila ducatoni oufert da li supplicant për la counchesioun ëd lh’aoutri prisìpi countenù ënt ëstou memourial. Lou restant ou deuout estri pagà a li Znhour Arcore ën maneri counfoueurmë a lh’ourdin ëd Soua Echelensi ën riscat ëd la Segreteria doou present post fra la fin é tou’ l’an qu’è vint milasëssëntevintedui.

Sigismondo D’Este, Luzzi G. Castagnero a noum ëd la Coumunità d’Ala é Balmë, Gio. Francesco Berta ëd Couasël, Pietro Michiardi ëd Chalambert, Giacomo Caveglia ëd Mounasté, Baldassare Castagnero ëd Serë, Gio. Battista Genoa d’Ala, Lorenzo Berardo për la Coumunità ëd Grouscaval, Gio. Boeri për la Coumunità ëd Quëntoira, Gio. Battista Tessiore ëd Germanhën dre ourdin doou Sindic Gio. Franconato Sindic ëd Grouscaval, Pietro Castagnero elet për Serë.

É ëncounquëmbi ëd la benevoulënsi é la courtezia ëd l’Iloustrisim é Echelentisim Znhour Mërqueis, ël geu nouminaië Coumunità é om ou i ont da pagà, parei ‘me li dzeuri nouminà Sindic, Proucouratoù é agent a noum ëd quiël é onhidun për sën è për sën qu’è touchët é è spetët a la soua Coumunità secoundou la rata é li solit coumpartimënt, ou proumëttount a l’Iloustrisim è Echelentisim Znhour Mërqueis soun Znhour é padroun eisì prezent é achetant për se é për li soun eredi é souchesour ël chozë dzëri acourdaië mediant é lou previst pagamënt ëd li catmila ducatoni coumë da lë sentensë, valutà a dizieut fiorini é mes l’un, que ën sittë sentensë ou font stantecatmila fiorini da pagà ënt la segouenta maneri: vintesesmila fiorini ënt ël meun ëd Soua Echelensi é ëd si cou iont da quiël l’aoutorità legitima d’aveli, da pagà ën bouna foueurma ëd legitimità fra li quinzë dì cou vinhount. É li restant caranteutmila fiorini, li nouminà Sindic é agent ou proumëntount ëd pagà për dëschërgì Soua Echelensi eisì prezent, é coumë dzëri achetà da lh’Iloustri Znhour Gaspare é Tommaso frari é fìi doou fou Carlo Arcore ëd Turin, fra ël festë ëd Natal prosim ëd l’an qu’è vint smilasëssëntevintedui ën riscat për istënsi ëd la Segreteria për pruma counhisioun o për istënsi doou prezent Mërqueis: coumë Soua Echelensi ou i eu dit li Znhour frari Arcore ou sount tunu a fanën la remisioun atravers lou pagamënt da vëlutà ën traimilaedouzënt crofoni ën counfourmità a l’ourdin ëd Soua Aoutëssi ëd quinzë fiorini l’un, cou font li geu ëndicà caranteutmila é sën për aoumentà lou pëtrimoni o ël finënsë ëd Soua Echelensi é ën atouasioun ëd lë chozë dzëri afermaië é ën përticoular ëd la dzëri counchedua separasioun coumë efet ëd l’ëncountr tra tuiti ‘sti om, Proucouratour é Agent rispetous é prount vers Soua Echelensi fin’ oura ou regoulamentount ëd fanë ëd coumpartimënt counfoueurm aou solit é a onhiduna Coumunità për la soua rata é poursioun, afidant a me Noudar soutëscrit ëd fanën coumpartimënt ën counfourmità aou solit fin ën maneri quë onhiduna Coumunità è peut a to prountëssi fanë l’impouzisioun é l’ezasioun ëd la soua part ëd rata secoundou ël chozë indicaië dzëri é soutëscritë countenuë ënt ‘oou prezent public instrumënt afermà da l’Iloustrisim é Echelentisim Znour Mërqueis për se é soun noum é li dzëri nouminà Sindic é Proucouratoù onhidun për lou soun fat é dzëri nouminà.

Ou i ont dìt que sëllë proumëssë ou sount verë, da aplicà é ouservà é a sëlle nhint countravenì né për se né për nhuna d’aoutra razoun ëd fat, bele se për dirit ou peuvount, daou moumënt que un ëd leu sout a vichendevoula oubligasioun për tuiti leu é da lë nouminaië Coumunità rispetivamënt a li bin, li mulin sia stabil é prezent sia për l’avinì a to lou vichendevoul acord tra onhidun rispetivamënt coustituì da leu cali onhidun rispetivamënt ou s’ coustituisët, tinì é avè për spechal caousioun, oblig é ipoteca.

É a noum coumë dzëri për ouservënsi doou countenù doou present instrument public a to la vichendevoula restitusioun dli soldi, speizë é interes ëd litë é fora daou juramënt për lou nouminà Iloustrisim é Echelentisim Znhour Mërqueis, touchia lë stomi ënt la maneri ëd li

Cavalhé ëd l’Ourdin é për lh’aoutri zë scriturë ënt lë meun é a la dilasioun ëd me Noudar soutëscrit rinunchë, rilevasioun, ratificasioun é aoutrë claouzolë oupourtunë. Për së tout ëscrit è riquiest, me soutëscrit Noudar Ducal n’ai richevù ën public instrument për part é sount istà soutëscrit li dzëri nouminà é për la registrasioun (dl’at) ou i ont pagà douzë fiorini.

Cal soutëscrit public instrument chamà, Me Baldassaro Castagnero, Ducal Noudar ën Serë. Val ëd Leun. J’ai fedelmënt richevù, proutoucoulà, registrà é sel ëd l’opera ëd lë Coumunità lezù é soutouscrivù, registrà a li 15 ëd gëzembër 1621 pagà douzë fiorini,

Sorle Registratour.