occitan

Jouŗnà I, 8

IN NOBBLË AVAŖË, MA PŖËCHTË
A CHINJÂ SOUN COUNPOUŖTAMON

La lh’à bianë, ou vivî a Génë in nobblë qu’érë a noun Erminio Grimaldi: sëlon s’ quë la jon i dizion, ou tŗëpasavë an ŗichésë, bou sâ têŗa, soun palës, bou loû sòoû qu’ou l’avî, loû plu ŗicche ëd touttë l’Italî. E, parî cm’ou tŗëpasavë touttou louz italion an ŗichésë, otŗëtan ou tŗëpasavë, pëŗ soun avarisë e sa mesquinerî, touttou louz avaŗe e loû chichounhaire ëd sé moundë. A caouzë d’eicòn, ou fiaravë pŗim pâ mac can-t-ou duvî invitâ còoucun, ma, méi din lâ choza qu’ seŗvion a sa pëŗsounë. A diferansë d’laz abitudda doû génouà qu’i s’abillhon bou elegansë, pëŗ pâ deipënsâ, ié ou soupouŗtavë ëd pŗivasioun abominëbbla: e méi din ‘l minjâ e din ‘l biòourë, ou l’érë avaŗë cm’in piòoû.

A caouzë ed qué defàou icì, soun noun - Grimaldi - ou l’érë ità ŗanplasà: e toûsë i lh’ dizion mac “Mësieù Avarisë”.

L’i capità quë, tandì quë Avarisë ou dëvnî cioû plu ŗicchë a foŗsë ëd fâ d’economiâ, l’i aŗibà a Génë in couŗtizan qu’ou seŗvî din ‘l palé d’in Pŗinsë: l’érë in ommë qu’avî in baroun ëd meritte, bion èlvà e spacan paŗlhî. Ou l’érë pâ peui cmë loû couŗtizan dou joû d’anqueuî, qu’i soun meipŗizabble, peŗquë i soun meichon, mesquin e capounaire; e tutun i voron qu’ la jon i loû sounon “Mësieùs”, i voron ès ëchtimâ, tandì qu’i diòourion s’ donâ ountë ëd loŗ maniérë ëd vioùrë e dë s’ counpouŗtâ. In cò, ël meitî doû couŗtizan l’érë ëd bitâ la pé antŗë loû nobble, can la lh’avî aougù inë guêŗë ou inë disputtë; ëd counbinâ ëd mariajje ou d’alhënsa; d’amuzâ bou ‘d badinëdda agŗeabbla loû couŗtizan e quëllou qu’ soun aŗlanquì din l’espŗì; e, can l’érë ël moumon, ëd couŗijâ, mec i fon loû paire, loû defàou doû meichon, bou ‘d ŗepŗimënda apŗa; e touttë icòn, i s’ fazion sons aouguéirë inë gŗandë aŗcounponsë. Ou joû d’anqueuî, i s’eiveŗtiouòn - s’la s’ pò dirë “s’eiveŗtiouâ” can la s’ fài ëd choza meipŗizëbbla -, a pasâ loŗ ton a ŗapouŗtâ lâ medizënsa qu’ louz un i fon douz aoutŗe; a sëmnâ la discoŗdë; a dirë e a fâ ëd meichontiza; a fâ d’aŗpŗocche a la jon - qu’i z’ meritton ou qu’i z’ meritton
pâ -; a tirâ, bou ‘d ŗazounamon pâ sinsére, lâ pëŗsouna cmë la vontë veŗ d’acsioun meipŗizëbbla. E qu’louz eicì qu’i dizon e qu’i fon ëd choza abominëbbla, i soun in baroun ëchtimâ e counsiderâ, e i l’aŗsëbbon d’aŗcounponsa dla paŗ doû pŗinse, naturèlmon dë quëllou qu’i soun mesquin, e, mei ièllou, pâ bion cmë la vontë. E touttë icòn, l’i ëd choza ountouza e vëŗgounhouza, e l’i ël sinnhë quë, din ‘l moundë dou joû d’anqueuî, lâ bèlla calitâ, lâ vëŗtù, lâ soun dispareisiouâ, e laz on leisà louz omme din ‘l petŗen doû visse.

Ma, pëŗ touŗnâ a s’qu’avioû coumonsà a countâ - la ŗajjë quë m’ fài ël pourimon doû couŗtizan, i m’avî pouŗtà ancâ mài lon dë s’qu’arioû cŗiiù -, a dizou quë Guglielmo ou l’i ità aŗsëbù bou jantiiésë da toû loû nobble ëd Génë; ié, apŗée aouguéirë pasà cocou joû din la villë e aouguéirë antondù paŗlâ dl’avarisë e dla mesquinerî ëd Mësieù Erminio, la lh’i vongù eidée ëd fâ sa couneisansë. Mësieù Erminio, qu’ou sabî quë Guglielmo l’érë in ommë ëd merittë, e quë, méi s’ou l’érë avaŗë, tutun ou l’avî coc flamélë ëd jantiiésë, can Guglielmo ou l’i anà ‘l tŗouvâ, oul l’à aŗsëbù bou ‘d parolla eimëbbla e bou la figurë souŗiantë; i l’on coumonsà a paŗlâ d’in baroun ëd choza, e, cioû an ŗazounon, Erminio ou l’à pouŗtà Guglielmo e loû genouà qu’i l’acounpanhavon, a véirë inë meizoun qu’ou l’avî mac dŗeita féi bâtî, e qu’i l’érë spacan bèllë.

Apŗée qu’i l’on aougù fnì loŗ vizittë, Mësieù Erminio ou l’à dì a Guglielmo: voû qu’ou l’avé vî e antandù in baroun ëd choza, ou sòouriâ m’ dirë s’qu’a poueirioû fâ pinturâ din la sarë ëd ma meizoun? A voudŗioû in sujé qu’ foussë jomai ità pinturà da nongù. Guglielmo, can-t-ou l’à antandù qu’lâ parolla icì, qu’éron pŗoppi pâ a pŗoupò e méi in pàou da blagairë, ou l’à ŗeipoundù: A cŗéiou pâ qu’a poueirioû ou counsilhâ in sujé qu’ nongù âië jomai vî, a monchë qu’a ou counsëllhë ëd fâ pinturâ d’eitùëŗnh ou ëd choza pariéra; ma, s’ou vouré, a vòou v’ n’an mountŗâ un, qu’a cŗéiou quë voû, ou l’aia jomai vî.

Erminio, qu’ou s’ doutavë pâ la ŗeipounsë quë Guglielmo aourî dounà, ou l’à dì: S’ou plé, dizëmmë carë l’i qué sujé. Guglielmo ou l’i ità lèchtë a ŗeipoundë: L’i la generouzità.

La vëŗgounnhë qu’à eipŗouvà Mësieù Erminio can-t-ou l’à antandù quëllë ŗeipounsë, i l’i ità tèllë qu’i l’à aougù la foŗsë dë lh’ fâ chinjâ sa maniérë dë s’ counpouŗtâ.

Alour ou l’à dì: Mësieù Guglielmo, a farei pinturâ la generouzità, fé quë parî, ni voû ni nongù d’aoutŗë, ou poueiré jomai plu dirë, a bounë ŗazoun, qu’ mi a l’ei jomai ni vîtë ni couneisûë.

E, ëd pé qué joû, la parollë quë Guglielmo avî dì, i l’à aougù tèlmon ëd foŗsë quë Erminio ou l’i dvongù l’ommë plu generoû e eimabblë ëd Génë, e qué icì qu’ou fazî, mëllhë qu’ louz aoutŗe, ounoû ou foureitî e ouz abitan dla villë.