occitan

Jouŗnà IV, 9

ICHTOUARË D’IN AMOUŖ TŖAJICQUË

Ou duvé sòoupéirë quë, sëlon s’qu’i conton loû Pŗouvansàou, la lh’érë in cò an Pŗouvansë, doû nobble qu’ coumandavon ëd villa, ëd pàî e ‘d vassàou: un, ou l’érë a noun Guglielmo Ŗousilhoun; l’aoutŗë, Guglielmo Cabestanh. E, pisquë i l’éron, toû doû, bion abille din ‘l manejamon dlaz aŗma, i l’anavon souvon anson ou caŗouzèl e ou touŗnouà; e, pëŗ qu’laz oucazioun icì, i chouazision cioû la méimë couroû e ‘l méimë couchtummë pëŗ loŗ abilhamon. Méi s’i ŗëchtavon a inë vintéinë ëd quilométŗe l’un dl’aoutŗë, tutun l’i aŗibà quë, Guglielmo Cabestanh, malgŗé l’amistà qu’ la lh’avî antŗë ièllou, ou s’i ënnamourà dla fënnë ëd Guglielmo Ŗousilhoun, qu’i l’érë bèllë e eimabblë; e, tan ou l’à fai bou sâ calinhëriâ, quë la fënnë i s’n’an s’i anavizà; e, pisquë Cabestanh l’érë in ommë ëd merittë, ou lh’i plagù, e méi ièllë i s’n’an s’i ënnamourà: i ‘l dziravë tèlmon qu’i l’atandî mac qu’ou la pŗiiëssë d’ès counpleizantë aboù ié. L’i pâ pasà tan ‘d ton quë, s’quë la fënnë i dziravë, l’i capità; e loû doû, pâ mac in cò, i l’on pŗéî pleizî l’un dl’aoutŗë.

L’ichtouarë i l’à countinhouà, ma loû doû i soun itâ pâ bion pŗudan din loŗ fŗecantasioun, fé quë parî Ŗousilhoun ou s’n’an s’i anavizà; ou s’i tèlmon inmarisià qu’ou l’à chinjà l’amistà qu’ou l’avî pëŗ Cabestanh an airansë moŗtèllë; ma ou l’à sòoupù gaŗdâ soun sëcŗé bion mëllhë dë s’qu’i l’avion fài sa fënne e Cabestanh pëŗ loŗ amouŗ, e ou l’à desidà, carësî qu’ pouguëssë ès la counsecansë, ëd tiouâ qu’l’ommë. Justë a qué moumon ilàî l’i aŗibà la nouvèllë qu’an Fŗansë i l’aourion fài in gŗan touŗnouà: Ŗousilhoun ou z’ à tou ‘d suitë féi sòoupéirë a qué Cabestanh, e oul l’à invità din soun châté pëŗ desidâ s’i dëvion lh’anâ ou pâ. Cabestanh ou l’à ŗeipondù qu’ou sarî anà, ël joû d’apŗée, a sinâ bou ié. Rousilhoun, can-t-ou l’à antandù icòn, ou l’à ponsà qu’ l’érë aŗibà ël moumon qu’ou pouî ‘l tiouâ; alour, ël joû d’apŗée, ou l’à pŗéî saz aŗma, ou l’i mountà a chavà bou cocouzun ëd soun vâlës, e, pâ bion lon ëd soun châté, ou s’i bità a l’agachoun di-z-in bô, nté quë Cabestanh ou duvî pasâ. Ou l’à atandù inë pésë, apŗée oul l’à vî aŗibâ, sons fuzî ni sabŗë, acounpanhà ëd doû vâlës, méi ièllou sons fuzî ni sabŗe, cmë ‘d pëŗsouna qu’ deuvon pâ s’ meifiâ dë ŗon ni d’ nongù; Ŗousilhoun, ou moumon quë Cabestanh ou s’i tŗouvà din ‘l pochtë nté quë ié ou vourî ‘l suŗpŗënne, ou l’i sòoutà for, ou lh’à cŗiià, bou ‘l queuŗ plon ëd maŗì santimon - ŗajjë e ŗancunë - : Tŗahidoû! T’ siâ moŗ! An dizon icòn, ou l’à alvà ël bŗas, e ou lh’à plantà la lansë din ‘l pittŗë. Cabestanh, ou l’à pâ pougù ni s’ deifondë ni dirë inë parollë - la lansë i lh’érë pasà da cairë a cairë - ; e, coc mnuttë apŗée, ou l’érë moŗ. Soun doû vâlës i l’on nhonca aŗcouneisù qui l’érë qu’avî tiouà loŗ patŗoun; i l’on virà loû chavàou, e, plu vittou qu’i l’on pougù, i s’n’an soun touŗnà ou châté. Ŗousilhoun ou l’i deisondù da chavà, bou soun couté ou l’à eibeŗ ël pittŗë ëd Cabestanh; bou sâ man ou lh’à ŗachà ël queuŗ, oul l’à bità din ël bandeiroun ëd sa lansë, e oul l’à dounà a pouŗtâ a un ëd soun vâlës; apŗée, ou lou-z-à coumandà ëd gaŗdâ ël sëcŗé a pŗoupò dë s’qu’i l’avion vî, ou l’i mountà a chavà, e i s’n’an soun touŗnà ou châté.

Sa fënnë, qu’i sabî quë Cabestanh ou duvî vnî a sinë da ièllou, e qu’i dziravë in baroun dë ‘l véirë, can-t-i l’à vî qu’ou l’érë pâ vongù, i s’i spacan ëchtounà, e i l’à dmandà a soun ommë: Mec la vai, Mësieù, quë Cabestanh ou l’i pâ vongù? E ié ou l’à ŗeipoundù: Madammë, ou m’à mandà a dirë quë, ncià dman, ou pò pâ vnî. E sa fënnë i l’à chinjà d’umeuŗ.

Qué Ŗousilhoun, alour, ou l’i deisondù da chavà, ou l’à féi sounâ ël cuzinhî e ou lh’à dì: Pŗon ël queuŗ ëd qué sanglhî, feilou cuéirë mec t’ sabba fâ tu: e qu’ la sî in plattë aptisan; can-t-a sarei a tabblë, tu më ‘l poŗta peui, di-z-inë eicuélë d’aŗjon. Ël cuzinhî ou l’à pŗéî ël queuŗ e, bou in baroun ëd souen, ou l’à coumonsà a l’apŗëchtâ: oul l’à chapoutà, oul l’à asëzounà bou ‘d sâ e ‘d piòourë, e ou n’à fài in plattë chtŗodinérë.

Mësieù Ŗousilhoun, can l’i ità ourë, ou s’i bità a tabblë bou sa fënnë. I l’on pouŗtà ël bitin da minjâ, ma ié, a caouzë dë s’qu’ou l’avî fài, ou l’érë aclapà, e ou l’à cazi pâ minjà.
Can l’i ità ël moumon, ël cuzinhî ou l’à féi seŗvî qué plattë qu’ou l’avî apŗëchtà pŗoppi cmë la vontë; Ŗousilhoun oul l’à bità dran sa fënnë, ou l’à féi sonblan d’ès pâ gairë aptisà, e ou l’à dì quë, ël queuŗ dou sanglhî l’érë pŗoppi inë gouŗmandizë. Sa fënnë, qu’i l’érë touttë aouŗë quë pâ aptisà, i l’à coumonsà a minjâ, i l’à tŗouvà qu’ l’érë boun, e, pòou pëŗ co, i z’ à touttë minjà.

A peina i l’à aougù fnì, soun ommë ou lh’à dmandà: Quë gouttë ou l’avî, ël bitin qu’ou l’avé minjà? La fënnë i l’à ŗeipoundù: Vouriàou qu’a ou dizë, Mësieù? Ou m’à pŗoppi plagù. Alour Ŗousilhoun ou l’à dì: Qu’ël Boun Dioû ou m’ajoû, a ou cŗéiou, e a sioû nhonca ëchtounà qu’ la ou sî plagù da moŗ, s’qu’ la ou plàî da vioû.

La fënnë i l’i ŗëchtà nëqquë, e i l’à dmandà: Quequ’ou dizé? Quequë l’i qu’ou m’avé féi minjâ? Ŗousilhoun ou lh’à ŗeipoundù: S’qu’ou l’avé minjà, l’i ‘l queuŗ ëd Cabestanh, quë voû, qu’ou sé inë fënnë pâ onèchtë e pâ sinsérë, ou cherisiâ, e ou pouié ès sugûë qu’ l’érë soun queuŗ, peŗquë l’i mi, bou mâ man, qu’a l’ei ŗachà ëd soun pittŗë.

La s’ pò pâ dirë mec i l’i ità boulveŗsà e tŗichtë la fënnë can-t-i l’à antandù ël noun dl’ommë qu’i cherisî; i l’à pâ paŗlà pandan in bé moumon, apŗée i l’à dì: S’qu’ou l’avé fài, l’i dinnhë d’in ommë meichon e tŗahidoû parî cmë cm’ou sé voû; s’mi, sons quë Cabestanh ou m’ fouŗsëssë, a lh’avioû dounà moun afesioun, e, an fëzon icòn, ei mancà veŗ voû, l’érë mi qu’ou duviâ tiouâ, pâ ié. Ma ieuirë, Dioù gaŗdë! la vonte pâ quë, ëd sû quëllë nobblë nouŗiturë qu’ l’i ità ël queuŗ d’in ommë ëd merittë, la s’ bittë inë aoutŗë nouŗiturë.

Apŗée aouguéirë dì icòn, la fënnë i s’i alvà, i s’i apŗouchà dla fnétŗë qu’i l’érë pŗoppi daŗéirë ièllë, i s’i apuià bou l’eichinë contŗë la murallhë, e, sons ezitâ, i s’i leisà cheuirë din ‘l viddë. La sarë nté qu’i l’éron, i s’ tŗouvavë a l’eitajjë plu àou dou châté, fé qu’ parî la fënne i s’i tiouà, e, bou ‘l cò qu’i l’à pŗéî, i l’i ità touttë deifigurà. Mësieù Guglielmo, can-t-ou l’à vî qué spectaclë, ou s’i tŗoublà, e ou l’à ponsà d’aouguéirë mâ fài a dounâ quëllë punisioun a sa fënnë; ou l’à aougù pòou qu’ la jon dou pàî e ‘l countë ëd Pŗouvansë i vouŗguësson peui s’ vanjâ; alour ou l’à fài slâ soun chavà, e ou ‘s’n’an s’i anà vî.

Ël matin apŗée, la s’i sòoupù përilài la nouvèllë: alour, quëllou dou châté ëd Cabestanh e quëllou dou châté dla fënnë i soun anâ, bou in baroun ëd tŗichtésë e ‘d counpasioun, a pŗënnë loû doû coŗ e i louz on pouŗtà din la chapèllë dou châté dla fënnë, i louz on antaŗâ din la méimë tounbë, e, ëd sû la péirë qu’i loû queuŗbî, i l’on féi sculturâ inë poueizî nté qu’ la s’ dizî loŗou nouns, peŗquë i l’avion pëŗdù loŗ vittë, e mec i l’érë ità loŗ fin.