Pu qu'a la famouza batalha, barba 'Rizéou d' vìa soun soubbrenoun a l'outan famouza chansoun 'd Michalin.
La prumira granda guèra arant, lou fashisme aprè e a la fin lou boulvërsamënt general dla manira d'vìoure e 'd 'z abitudde, an finì per fâ quitâ caize dar tout lou trafic quë dòou sampe s'èra pasà atravèrs di Côl.
La 's pasava la frountira për tante razoun:
-anâ ën sérca d' travalh îquilai pla Fransa;
-baratâ 'd marchandize, proufitant d' la difrënsia di prèes, surtout s', ën gabant li bërlandot, un pouìa fa-la franca 'd paiâ la douana;
-carc viègge p'r ëscapà 'd la grinfie 'd la justisia... ou
-magara bèle rènc p'r anâ fâ na ribotta oub 'z amîs d' la Mountà.
Lou mèime lëngagge, li mèime b'zounh e abitudde fazin sì que un së sëntë-së 'd mîzoun tan a La Mountà ou 'n Abrìe c'ma a Beubbi ou a Pral.
L'ê parélh quë, finì li gro travalh 'd la campannha, un sande matin a la pouncha dar journ, trèi galhart bubiarèl s' n'ën pàrtë p'r anâ fâ 'n ëmplètta 'd succre ou 'd café qu' la fousse, ën chambi 'd rîs ën Fransa.
L'èra bonna coustumma aloura, tâl câl èoura, qu'un passe pa dar Pra sënsa fâ una paouza a La Chabotta p'r arpërne fia e minjâ un boucoun arant d'afrountâ li rëstèel d'la Coccha; mëncoumâl li nosti an rëspectà larjamënt la règgla.
I stërpë pa mâl, su p'r aquì viroulhét carjà c'ma i soun: lou jouét asé pëzant dar rîs su 'd 's ëspalle e lou barlét dar vin a tracola, ma l'é surtout për la bëddra qu' ilh' an umpì c'ma d'ouire ar Prà, quë li fai troubâ lounc arant d'aribâ ar rëfugge 'd Napulioun que 's trobba 's dar courme dar Col d'la Crous, ëndount finìsë 'deò lour péne përqué eoura un bèl viôl seuli e tout a la valà li ména, 'nt un rèn, qui a la porta 'd l'ostou 'd La Mountà.
Madama Blanc, la patrouna, outan abille a fâ branlâ l'oubèrge 'ma adrëccha a charafiâ 'nt la baratte d' la marchandize froudà d' la douana, aqueulh sampe voulëntî li pelërin qu'aribbë carjà dar Côl qu î vé parèise d' leugn e qu'ié lèsta a ënvìâ 'nt un gafoujjou qu' li sèrv d' butéa.
L'è rènc aprè d'avê rëglà la facenda qu' Arizéou e si amîs s'azardë d' pasâ la seulha 'd l'ostou, ëndountës trobba jo un ëscaddra d' Mountanin, toutte vëlhe counouisënse di bubiarèl.
L'acqueulh é di pu chalouroûs, ëd grande ëmbrasadde d' manà su 'd 'z ëspalle, peui, sënsa pèrde tëmp, ëd trincadde sënsa fin quë durë qui a l'oura d' sina qu' i d'vòrën tout ën blagant e 'n bacanant-se lh'un lh' aouti.
Eoura, a l'alèggra brigadda s'è 'dcò agregà lou bërgadî di gëndarme, soul fourëstî quë, d' bèl avans, capis pa un mout ëd patouà.
L'alegrìa é granda e lou vacarme crèis man-man que la boutèlhe s'veuidë, ëntan carcun atacca sout vous "Montagnes Pyrénées", lou chant bèn counouisù da tucchi li mountanhart.
C'ma la chirèize, 'na chansoun tira l'aouta e aprè d'aquëlle dla mountannha, d' la bèlle bërgire e di calinhaire fidèlle ou traditoû, aribbë aquëlle di sourdà, d' Napoulioun e d' s'ëmpréz e, qu' la së sa, finìssë sampe 'n gloria dl' empereur.
Lou bërgadî qu'a dire lou vê, ê dëdré farfou e moutoubèn fanfaroun, së sënt caize un sourdà "de la garde", a la fin d'una d'aqu'le tiritére, s' laisa scapâ. «Il faut bien reconnaître que toutes les chansons finissent à la gloire et a l'honneur de la France».
Barba Arizéou coumënsa a mastiâ amar enërvà për la boria d'aqué maggou d' foravìa; a pasiënsa qui a na bèlla mira, peui, jo risoûdà dar vin e 'd l'ëntrin d'la fèsta, s'artèn pamài e un paou për badinâ, ma ar founs për moucà-lou un bèl viègge, d'un randoun s' lèva 'd sa carèa e, fort quë tucchi l'avë: «Monsieur le Brigadier, si vous permettez, je vais en chanter une de mon pays qui, pour une fois, ne fini pas comme les autres» e sënsa atënde soun counsëntamënt al atacca «Ou a-t-on jamais vu...».
D'ëmprumî tucchi 'scouttë souriënt e 'ntrësà ma, man-man quë li vërsèt dëscrivë, cru e patanù, l'alura 'd la batalha, li sourire dësparèisë e li moure 's fan 'pu abruf.
La sala è ourmai satìa 'd gënt, ma li drî vëngù quë soun pu jouve e soun 'dcò mèn dispouzà 'd supourtâ la bacanadde d'un "macaronì", coumënsë a brountoulhâ; s'Arizéou fousse istà su 'd soun boun a së sërìa arëstà aquì, ma sì, ourmai al' èra anandià e sënsa dounâ da mënt ai gest que li fazië si amîs e ai caous ënt la chavilhe qu' li foutìa soun paizan a tirava drèch p'r aribâ ar drî vërsèt.
Lou bërgadî, pu quë jamai fora di feulh e rous c'ma un birou, l'arappa plou coutouét e lou 'strincounnha, ën mèime tëmp quë lh'aribba 'na dëscarja 'd punh ënt la coste e 'na carèa s' dar courcouis.
La bagara mënassa 'd finî malamënt arant que li coumpaire d' la ribotta aribbë a ëntroumët-së e apaziâ li pu foucoûs; lou batibulh countinùa ëncara dëdré, peui grassie ai pu ansian qu'an pré la coza dar boun lîrî e quë s' dounë da fâ p'r arpourtâ la pâs, tout finîs oub d'ëscuze 'd z un e 'z aouti, la trincadde arpërnë pu quë jamai e la fèsta countinùa qui a journ.
Arizéou s'arprèn asé vitte, la fiaquèoure e l'ëndërnèoura sparisë aprè 'd carc journ; l'unicca coza quë lh'â rëstà l'â lou soubbrenoun: Arizéou 'd l'Asietta.